Ngày 15/12/2025, Bộ Công an đã ban hành Công văn số 5659/BCA-CSKT về việc hướng dẫn kiến nghị khởi tố đối với các hành vi gian lận và trốn đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH), Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), và Bảo hiểm y tế (BHYT) cho người lao động.
Văn bản này đánh dấu bước thắt chặt pháp lý quan trọng, chuẩn hóa quy trình phối hợp giữa cơ quan Bảo hiểm xã hội và cơ quan Điều tra trong việc xử lý hình sự các vi phạm về bảo hiểm.
Crowe Vietnam xin trân trọng cập nhật đến Quý khách hàng những nội dung trọng yếu của văn bản này để đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật.
1. Bối cảnh và Cơ sở pháp lý
Công văn 5659/BCA-CSKT được ban hành nhằm thực hiện Kết luận của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Mục tiêu là thống nhất hồ sơ, thủ tục để cơ quan Bảo hiểm xã hội (hiện là đơn vị thuộc Bộ Tài chính) thuận tiện trong việc kiến nghị khởi tố theo các Điều 214, 215 và 216 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung qua các năm).
2. Quy định chi tiết về Hồ sơ kiến nghị khởi tố
Bộ Công an đã đưa ra hướng dẫn cụ thể về các tài liệu, chứng cứ cần thiết cho từng nhóm tội danh, cụ thể như sau:
2.1. Đối với Tội gian lận BHXH, BHTN (Theo Điều 214)
Cơ quan chức năng sẽ kiến nghị khởi tố khi có đầy đủ hồ sơ thể hiện hành vi gian lận chiếm đoạt tiền BHXH, BHTN từ 10 triệu đồng trở lên hoặc gây thiệt hại từ 20 triệu đồng trở lên.
- Chứng cứ yêu cầu: Các giấy tờ bị làm sai lệch nội dung hoặc lập giả (giấy ra viện, giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng BHXH, hồ sơ bệnh án…).
- Hồ sơ: Bao gồm văn bản kiến nghị khởi tố và hồ sơ giải quyết chi trả các chế độ (ốm đau, thai sản, hưu trí, trợ cấp thất nghiệp…).
2.2. Đối với Tội gian lận BHYT (Theo Điều 215)
Tương tự như BHXH, hành vi gian lận BHYT sẽ bị kiến nghị khởi tố khi số tiền chiếm đoạt từ 10 triệu đồng hoặc gây thiệt hại từ 20 triệu đồng.
- Hành vi điển hình: Sử dụng hồ sơ bệnh án khống/giả mạo; kê tăng số lượng thuốc, vật tư y tế; sử dụng thẻ BHYT của người khác hoặc thẻ đã bị thu hồi.
- Chứng cứ: Đơn thuốc khống, hóa đơn thanh toán kê khống các chi phí dịch vụ kỹ thuật hoặc giường bệnh.
2.3. Đối với Tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động (Theo Điều 216)
Đây là nội dung các doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý để tránh rủi ro pháp lý. Hồ sơ kiến nghị khởi tố tội trốn đóng bảo hiểm yêu cầu các yếu tố cấu thành chặt chẽ:
1. Đã bị xử phạt hành chính: Phải có Quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi trốn đóng bảo hiểm (thực hiện từ ngày 01/01/2018 trở đi).
2. Thời gian và Mức độ vi phạm: Có tài liệu chứng minh hành vi trốn đóng từ đủ 06 tháng trở lên.
3. Thỏa mãn một trong hai điều kiện:
- Số tiền trốn đóng từ 50 triệu đồng trở lên; HOẶC
- Trốn đóng cho từ 10 người lao động trở lên.
4. Hồ sơ kèm theo: Bao gồm danh sách người lao động, thông báo kết quả đóng bảo hiểm, và các biên bản làm việc xác nhận hành vi vi phạm.
3. Quy trình gửi hồ sơ kiến nghị
Theo hướng dẫn mới, Giám đốc cơ quan Bảo hiểm xã hội sẽ ký văn bản kiến nghị khởi tố và gửi trực tiếp đến Cơ quan Cảnh sát điều tra cùng cấp (Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu hoặc Công an các tỉnh/thành phố). Hồ sơ gửi kèm phải là bản chính hoặc bản sao hợp pháp, đảm bảo tính pháp lý của chứng cứ.
Trường hợp Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát cùng cấp và các cơ quan liên quan đề nghị cung cấp bổ sung hồ sơ, tài liệu thì cơ quan Bảo hiểm xã hội có trách nhiệm phối hợp, cung cấp đầy đủ, kịp thời.
