1. Tại sao cần hành động ngay?
IFRS 18 có hiệu lực từ 1/1/2027 nhưng với yêu cầu trình bày số liệu so sánh năm 2026, doanh nghiệp thực chất cần hệ thống ghi nhận đúng chuẩn mới từ ngày 1/1/2026. Đây là bài học cốt lõi từ kinh nghiệm thực tiễn: mọi sự chậm trễ trong chuẩn hóa dữ liệu đầu kỳ so sánh khi triển khai IFRS 18 đều dẫn đến chi phí truy hồi thủ công và rủi ro sai sót hệ thống.
IFRS 18 mang lại ba thay đổi cấu trúc lớn không phải thay đổi hình thức trình bày trên giấy:
- Tái cấu trúc P&L: Phân loại bắt buộc vào 5 nhóm, thiết lập 2 chỉ tiêu trung gian mới (Lợi nhuận hoạt động và Lợi nhuận trước tài chính và thuế TNDN).
- Quản trị MPMs: Lần đầu tiên chỉ tiêu phi chuẩn mực kế toán (phi GAAP) được đưa vào báo cáo có kiểm toán với yêu cầu đối chiếu chặt chẽ.
- Nguyên tắc gộp/phân tách: Hạn chế lạm dụng nhãn “khoản mục khác” đòi hỏi mô tả bản chất cụ thể cho mọi dòng trọng yếu.
Lưu ý về IAS 7: IFRS 18 đồng thời chấm dứt quyền lựa chọn phân loại lãi vay và cổ tức trong báo cáo lưu chuyển tiền tệ. Lợi nhuận hoạt động (theo IFRS 18) trở thành điểm xuất phát duy nhất cho phương pháp gián tiếp.
2. Lộ trình triển khai IFRS 18: Giai đoạn 1 – Đánh giá Tác động (Tháng 1 – 3)
Đây là giai đoạn “khám sức khỏe” tổng thể. Mục tiêu: hiểu rõ khoảng cách giữa hiện trạng và yêu cầu IFRS 18. Kết quả của giai đoạn này là báo cáo đánh giá tác động trình Hội đồng quản trị và Ban kiểm toán.
2.1. Ánh xạ cấu trúc P&L hiện tại sang 5 nhóm IFRS 18
Thực hiện “mapping” từng dòng mục trên P&L hiện hành vào 5 nhóm bắt buộc. Phần lớn khoản mục sẽ rõ ràng, nhưng vấn đề phát sinh ở các khoản mục có bản chất hỗn hợp:
- Lãi thuê tài sản (IFRS 16): Thuộc nhóm Tài chính (mặc định) hay nhóm Hoạt động kinh doanh (lựa chọn)? Cần chính sách kế toán nhất quán.
- Thu nhập từ bất động sản đầu tư: Nhóm Đầu tư (doanh nghiệp thông thường) hay nhóm Hoạt động kinh doanh (nếu đây là hoạt động kinh doanh chính)?
- Lãi/lỗ tỷ giá: Phân tách theo bản chất khoản mục gốc không được gộp chung.
Lưu ý then chốt: Nhóm Hoạt động kinh doanh là nhóm mặc định, bất kỳ khoản mục nào không đáp ứng điều kiện của 4 nhóm còn lại đều phải vào đây. Điều này ngăn việc chuyển chi phí bất lợi ra ngoài lợi nhuận hoạt động.
2.2. Kiểm kê chỉ tiêu phi GAAP và xác định MPMs
Rà soát toàn bộ chỉ tiêu tự định nghĩa trong mọi tài liệu công bố 3 năm gần nhất. Phân loại theo ba nhóm:
| Loại chỉ tiêu | Ví dụ | Hành động cần thiết |
| MPM (bắt buộc thuyết minh) | EBITDA điều chỉnh, Lợi nhuận cốt lõi | Xây dựng bảng đối chiếu, tính thuế từng dòng |
| Tỷ lệ/KPI (ngoài phạm vi) | Biên lợi nhuận %, ROE, ROA | Không cần thuyết minh MPM nhưng cần nhất quán |
| Chỉ tiêu dòng tiền (ngoài phạm vi) | FCF, Net Debt, FFO | Trình bày độc lập, không nhầm vào MPM |
Kết quả đầu ra: (1) Ma trận ánh xạ tài khoản P&L → IFRS 18; (2) Danh mục MPMs cần chuẩn hóa; (3) Kế hoạch nguồn lực cho các giai đoạn tiếp theo.
Xem thêm: Chỉ tiêu hiệu quả hoạt động do ban lãnh đạo tự xác định (MPMs) theo IFRS 18
3. Giai đoạn 2 – Thiết kế và Xây dựng Chính sách (Tháng 4 – 6)
Giai đoạn này chốt các quyết định phân loại có tính chiến lược những quyết định một khi đã ban hành phải được áp dụng nhất quán qua các kỳ.
3.1. Các quyết định phân loại trọng yếu
Ba “vùng xám” điển hình tại doanh nghiệp Việt Nam cần thống nhất với kiểm toán viên trước khi cấu hình hệ thống:
| Khoản mục | Lựa chọn theo IFRS 18 | Yếu tố quyết định |
| Lãi thuê tài sản (IFRS 16) | Nhóm Tài chính (mặc định) HOẶC Nhóm Hoạt động kinh doanh (lựa chọn) | Tỷ trọng chi phí thuê trong cơ cấu ngành thâm dụng thuê (hàng không, bán lẻ) thường chọn Nhóm Tài chính. |
| Thu nhập từ BĐS đầu tư | Nhóm Đầu tư (mặc định) HOẶC Nhóm Hoạt động kinh doanh (nếu là hoạt động chính) | BĐS có phải hoạt động kinh doanh cốt lõi? Cần xét đoán theo tỷ trọng doanh thu và cơ cấu quản lý. |
| Lãi/lỗ từ công ty liên kết/liên doanh | Luôn thuộc Nhóm Đầu tư (không có ngoại lệ “tích hợp” trong IFRS 18 chính thức) | Không có lựa chọn bắt buộc. |
3.2. Thiết kế P&L mới và quản trị MPMs
Hai chỉ tiêu trung gian bắt buộc của IFRS 18 cần được phản ánh trong định dạng P&L mới:
- Lợi nhuận/(lỗ) từ hoạt động kinh doanh: Sau nhóm Hoạt động kinh doanh, trước nhóm Đầu tư.
- Lợi nhuận trước chi phí tài chính và thuế TNDN: Sau nhóm Đầu tư, trước nhóm Tài chính.
Với MPMs: xem xét từng chỉ tiêu phi GAAP hiện có giữ lại như MPM với thuyết minh đầy đủ, loại bỏ, hay chuyển thành chỉ tiêu dòng tiền. Áp lực thuyết minh chặt chẽ là động lực để tinh gọn bộ chỉ tiêu duy trì quá nhiều MPM làm tăng chi phí tuân thủ mà không tạo thêm giá trị tương xứng.
Kết quả đầu ra: Hướng dẫn Kế toán IFRS 18 nội bộ văn bản pháp lý để cấu hình hệ thống ERP và đào tạo nhân sự.
4. Giai đoạn 3 – Thay đổi Hệ thống và Quy trình (Tháng 7 – 10)
4.1. Tái thiết kế Hệ thống tài khoản kế toán
Mỗi tài khoản trên sổ cái cần được gán thuộc tính phân loại IFRS 18. Thách thức phụ thuộc vào hệ thống:
- ERP quốc tế (SAP, Oracle): Cấu hình lại vùng dữ liệu hoặc cấu trúc Profit Center/Cost Center để bóc tách thu nhập và chi phí theo bản chất mới.
- Phần mềm nội địa: Đánh giá kỹ khả năng tùy chỉnh nhiều hệ thống cần nâng cấp đáng kể hoặc bổ sung công cụ trung gian (mapping tools).
Điển hình tại Việt Nam: Tài khoản 635 (Chi phí tài chính) thường hạch toán chung lãi vay ngân hàng và lãi thuê tài sản IFRS 16. Theo IFRS 18, hai khoản này có thể thuộc các nhóm khác nhau, do đó hệ thống bắt buộc phải tách biệt tiểu khoản ngay từ 1/1/2026.
4.2. Cấu hình hệ thống báo cáo và tự động hóa MPM
Hệ thống báo cáo hợp nhất cần tự động kết xuất hai chỉ tiêu trung gian bắt buộc. Với bảng đối chiếu MPM, doanh nghiệp nên thiết kế “mã định danh” cho các khoản điều chỉnh để hệ thống tự động tổng hợp thay vì thực hiện thủ công trên Excel, vốn tiềm ẩn rủi ro sai sót trọng yếu.
Cơ hội quan trọng: Đây là thời điểm lý tưởng để chuẩn hóa báo cáo quản trị nội bộ (Management Reporting) khớp với cấu trúc IFRS 18. Duy trì hai hệ thống phân loại song song không chỉ gây lãng phí mà còn tạo rủi ro kiểm soát.
Kết quả đầu ra: Hệ thống sẵn sàng vận hành song song (parallel run) và kết xuất báo cáo theo IFRS 18.
Xem thêm: Hướng dẫn phân loại thu nhập và chi phí theo IFRS 18
5. Giai đoạn 4 – Đào tạo, Truyền thông và Chạy thử (Tháng 11 – 12)
5.1. Đào tạo liên bộ phận vượt ra ngoài phòng kế toán
Quá trình triển khai IFRS 18 ảnh hưởng đến nhiều bộ phận hơn bất kỳ chuẩn mực nào trước đây:
| Bộ phận | Nội dung đào tạo trọng tâm |
| Kế toán / FP&A | Quy tắc phân loại 5 nhóm, xử lý các khoản mục hỗn hợp, lập bảng đối chiếu MPM. |
| Thuế | Tính ảnh hưởng thuế TNDN cho từng khoản điều chỉnh MPM yêu cầu kỹ thuật phức tạp nhất. |
| Quan hệ nhà đầu tư (IR) | Nguyên tắc “no more prominence”, quy trình kiểm tra số liệu trước khi phát hành tài liệu công bố. |
| Ban điều hành | Cách phát ngôn về MPMs trong họp cổ đông và gặp gỡ nhà đầu tư tránh rủi ro công bố thông tin không nhất quán. |
5.2. Truyền thông chủ động với thị trường
Hai chỉ tiêu trung gian mới sẽ thay đổi các mô hình định giá quen thuộc của nhà phân tích. Doanh nghiệp nên tổ chức buổi gặp gỡ nhà đầu tư chuyên đề về IFRS 18 trước khi phát hành báo cáo bán niên 2026, cung cấp bảng ánh xạ P&L cũ → mới để thị trường có đủ thời gian điều chỉnh mô hình tài chính.
5.3. Vận hành song song và kiểm soát chất lượng
Lập báo cáo kết quả 6 tháng đầu năm 2026 song song theo cả định dạng cũ và IFRS 18. Mục tiêu: phát hiện sớm lỗi cấu hình hệ thống, kiểm tra tính nhất quán dữ liệu hồi tố, và đảm bảo thuyết minh MPM đầy đủ trước kỳ kiểm toán chính thức đầu tiên.
Kết quả đầu ra: Bộ báo cáo tài chính mẫu đầy đủ, sẵn sàng chuyển đổi chính thức từ 1/1/2027.
6. Tình huống thực tiễn về triển khai IFRS 18 – Tập đoàn Đa ngành XYZ
Ba thách thức dưới đây minh họa các “vùng xám” điển hình mà doanh nghiệp Việt Nam sẽ gặp phải, cùng cách xử lý theo IFRS 18:
| Thách thức | Vấn đề theo IAS 1 cũ | Xử lý theo IFRS 18 |
| Thu nhập cho thuê BĐS đầu tư (30% doanh thu) | Phân loại vào “Doanh thu tài chính” hoặc “Thu nhập khác” không nhất quán. | Đánh giá mảng BĐS là hoạt động kinh doanh chính. Phân loại toàn bộ vào nhóm Hoạt động kinh doanh (Operating Profit). |
| Lãi thuê tài sản IFRS 16 (200+ cửa hàng bán lẻ) | Kế toán mặc định hạch toán vào chi phí tài chính. | Xét đoán bản chất: Thuê mặt bằng phục vụ vận hành, không phải huy động vốn. Phân loại vào nhóm Hoạt động kinh doanh. |
| Tinh gọn bộ chỉ tiêu phi GAAP | Ba chỉ tiêu: Core Operating Profit, Adjusted EBITDA, FFO. | Core Operating Profit: Giữ lại → MPM chính thức. Adjusted EBITDA: Loại bỏ do rủi ro giải trình cao. FFO: Duy trì ngoài phạm vi MPM. |
Bài học cốt lõi: Thách thức lớn nhất không nằm ở kỹ thuật kế toán mà ở sự phối hợp đa chức năng. Các cuộc thảo luận giữa kế toán, FP&A và kiểm toán viên về “vùng xám” phân loại cần diễn ra trước khi cấu hình hệ thống không phải sau. Chuẩn bị sớm là chìa khóa để có đủ dữ liệu hồi tố mà không phải chạy đua với deadline đóng sổ.
7. Năm yếu tố then chốt để triển khai IFRS 18 thành công
Để triển khai IFRS 18 hiệu quả và hạn chế tối đa rủi ro trong quá trình chuyển đổi, Crowe Vietnam đã đúc kết 5 yếu tố then chốt được xem là quan trọng nhất đối với doanh nghiệp. Những yếu tố này không chỉ xuất phát từ yêu cầu kỹ thuật của chuẩn mực, mà còn được tổng hợp từ kinh nghiệm tư vấn thực tiễn, giúp doanh nghiệp đảm bảo tiến độ, tính nhất quán và sự đồng thuận giữa các bên liên quan trong suốt quá trình triển khai.
| STT | Yếu tố |
| 1 | Cam kết của Ban lãnh đạo cấp cao. Quyết định phân loại và xác lập MPM cần sự phê duyệt của CFO hoặc HĐQT không phải nghiệp vụ kế toán thuần túy. |
| 2 | Phối hợp đa chức năng từ đầu. Kế toán, FP&A, Thuế, IT và IR tham gia ngay từ Giai đoạn 1. Làm việc đơn lẻ dẫn đến chỉnh sửa hệ thống nhiều lần. |
| 3 | Tương tác sớm với kiểm toán viên. Các xét đoán về phân loại đặc biệt lãi thuê IFRS 16 và thu nhập đầu tư cần được kiểm toán viên thống nhất trước khi cấu hình hệ thống. |
| 4 | Truyền thông chủ động với thị trường. Hai chỉ tiêu trung gian mới thay đổi mô hình định giá. Giải thích sớm giúp duy trì niềm tin nhà đầu tư. |
| 5 | Kế hoạch có cột mốc và trách nhiệm rõ ràng. Dự án triển khai IFRS 18 dễ trễ tiến độ nếu không có người chịu trách nhiệm cụ thể cho từng sản phẩm đầu ra. |
8. Kết luận
Triển khai IFRS 18 không phải là thay đổi biểu mẫu, đây là cuộc tái định nghĩa ngôn ngữ tài chính giữa doanh nghiệp và thị trường. Chuẩn hóa các chỉ tiêu trung gian và đưa MPMs vào khuôn khổ pháp lý sẽ loại bỏ những “vùng mờ” thông tin, giúp giá trị thực của doanh nghiệp được nhìn nhận đúng mực.
Chìa khóa không nằm ở ngày hiệu lực 2027, mà ở sự chuẩn bị ngay từ bây giờ. Doanh nghiệp chủ động kiện toàn hệ thống, thống nhất xét đoán chuyên môn và truyền thông minh bạch với thị trường trong năm 2025–2026 sẽ sở hữu lợi thế cạnh tranh rõ ràng trong việc thu hút dòng vốn quốc tế, hãy biến lộ trình triển khai IFRS 18 thành lợi thế minh bạch và niềm tin chiến lược với sự đồng hành từ Crowe Vietnam.
Với chuyên môn sâu rộng trong các giải pháp Tư vấn Kế toán Quốc tế IFRS, chúng tôi cam kết hỗ trợ doanh nghiệp từ khâu đánh giá tác động đến kiện toàn hệ thống báo cáo, đảm bảo sự sẵn sàng cao nhất cho kỷ nguyên minh bạch tài chính mới.
