Lộ trình áp dụng IFRS tại Việt Nam vào năm 2025 là một cuộc chuyển mình chiến lược, không chỉ là một dự án kế toán. Bài viết này của Crowe Vietnam phân tích sâu sắc những thách thức và cơ hội mà IFRS mang lại cho doanh nghiệp và các nhà lãnh đạo:
Thách thức chính:
- Thay đổi tư duy quản trị: Chuyển từ tuân thủ quy định sang phản ánh bản chất kinh tế, từ báo cáo cho cơ quan quản lý sang phục vụ nhà đầu tư.
- Nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin: Yêu cầu ERP và hệ thống báo cáo phải xử lý thông tin chi tiết hơn, đặc biệt là giá trị hợp lý.
- Phát triển và đào tạo nhân sự: Đội ngũ kế toán cần kiến thức chuyên sâu và khả năng phán đoán nghề nghiệp theo nguyên tắc IFRS.
Cơ hội vàng:
- Nâng cao vị thế quốc tế và thu hút vốn đầu tư: IFRS là ngôn ngữ tài chính toàn cầu, giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nhà đầu tư nước ngoài và niêm yết quốc tế.
- Cải thiện quản trị rủi ro và ra quyết định: Thông tin minh bạch giúp phát hiện sớm rủi ro và đưa ra quyết định chiến lược chính xác hơn.
- Tăng niềm tin thị trường và uy tín doanh nghiệp: Minh bạch tài chính và trách nhiệm giải trình cao hơn xây dựng niềm tin với các bên liên quan.
Bài viết cũng đề xuất lộ trình chuẩn bị 3 giai đoạn để giúp doanh nghiệp sẵn sàng cho kỷ nguyên minh bạch tài chính toàn cầu. Đây là cẩm nang không thể bỏ qua cho các nhà lãnh đạo muốn biến thách thức IFRS thành cơ hội phát triển!
Xem và tải infographic tóm tắt
Giới thiệu
Năm 2025 là cột mốc quan trọng trong lộ trình áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) tại Việt Nam. Đây không chỉ là một dự án kế toán đơn thuần, mà là một cuộc chuyển mình chiến lược, mang đến cả thách thức lẫn cơ hội to lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các nhà lãnh đạo – những người định hướng tương lai cho tổ chức của mình.
Bài viết này sẽ phân tích những thách thức chính trong quá trình chuyển đổi IFRS, đồng thời chỉ ra những cơ hội vàng mà sự thay đổi này mang lại. Chúng tôi cũng sẽ gợi ý một lộ trình chuẩn bị thực tiễn để giúp doanh nghiệp của bạn sẵn sàng cho kỷ nguyên minh bạch tài chính toàn cầu.
1. Những thách thức chính mà các nhà lãnh đạo cần đối mặt
Quá trình chuyển đổi IFRS đòi hỏi sự thay đổi sâu rộng, không chỉ ở cấp độ kỹ thuật mà còn ở cấp độ tư duy và chiến lược. Ban lãnh đạo công ty cần đặc biệt lưu ý những thách thức sau:
1.1. Thay đổi tư duy quản trị
Đây là thách thức lớn nhất và quan trọng nhất. Nhà lãnh đạo và toàn bộ đội ngũ quản lý cần chuyển dịch tư duy từ:
- “Tuân thủ quy định” sang “Phản ánh bản chất kinh tế”: Thay vì chỉ làm theo những gì luật pháp yêu cầu, IFRS đòi hỏi phải hiểu và trình bày đúng bản chất kinh tế của các giao dịch, ngay cả khi hình thức pháp lý có thể khác biệt. Điều này yêu cầu khả năng phán đoán chuyên môn cao và sự linh hoạt trong áp dụng.
- “Báo cáo cho cơ quan quản lý” sang “Phục vụ nhà đầu tư”: Mục tiêu chính của IFRS là cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà đầu tư và chủ nợ để họ đưa ra quyết định. Điều này có nghĩa là báo cáo tài chính cần tập trung vào tính liên quan, kịp thời và khả năng so sánh, thay vì chỉ đơn thuần là công cụ để nộp cho các cơ quan nhà nước.
- “Ổn định, dự đoán được” sang “Linh hoạt, phản ánh thực tế”: Với việc ưu tiên giá trị hợp lý và bản chất giao dịch, báo cáo tài chính theo IFRS có thể biến động hơn, phản ánh sát hơn những thay đổi của thị trường và môi trường kinh doanh. Điều này đòi hỏi Nhà lãnh đạo phải có khả năng thích nghi và giải thích những biến động này cho các bên liên quan.
1.2. Nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin
IFRS yêu cầu thu thập, xử lý và trình bày thông tin chi tiết hơn rất nhiều so với VAS, đặc biệt là liên quan đến giá trị hợp lý và các thuyết minh phức tạp. Điều này đặt ra áp lực lớn lên hệ thống công nghệ thông tin của doanh nghiệp:
- Hệ thống phần mềm: Cần được nâng cấp hoặc thay thế để hỗ trợ việc đo lường giá trị hợp lý, quản lý dữ liệu chi tiết cho từng giao dịch và tạo ra các báo cáo phức tạp theo yêu cầu của IFRS.
- Hệ thống báo cáo: Cần có khả năng tạo ra các báo cáo chi tiết, linh hoạt và có thể tùy chỉnh để đáp ứng các yêu cầu thuyết minh đa dạng của IFRS.
- Kết nối dữ liệu thị trường thời gian thực (real-time): Để xác định giá trị hợp lý, doanh nghiệp có thể cần tích hợp các nguồn dữ liệu thị trường trực tuyến, đòi hỏi khả năng kết nối và xử lý dữ liệu lớn.
1.3. Phát triển và đào tạo nhân sự
Đây là một trong những rào cản lớn nhất. Đội ngũ kế toán và tài chính hiện tại có thể chưa được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng để làm việc với IFRS:
- Đào tạo chuyên sâu: Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu về từng chuẩn mực IFRS, đặc biệt là những chuẩn mực có sự khác biệt lớn so với VAS (ví dụ: IFRS 9 về công cụ tài chính, IFRS 15 về doanh thu, IFRS 16 về thuê tài sản).
- Nâng cao khả năng phán đoán nghề nghiệp: IFRS dựa trên nguyên tắc, đòi hỏi kế toán viên phải có khả năng phán đoán chuyên môn để áp dụng các nguyên tắc vào từng trường hợp cụ thể. Điều này khác biệt lớn so với việc tuân thủ các quy định cứng nhắc của VAS.
- Hiểu biết về thị trường và giá trị hợp lý: Nhân sự cần có kiến thức về thị trường tài chính, các phương pháp định giá để có thể xác định giá trị hợp lý một cách chính xác.
2. Cơ hội cho các doanh nghiệp trong kỷ nguyên IFRS
Mặc dù có nhiều thách thức, việc chuyển đổi từ VAS sang IFRS mang lại những cơ hội chiến lược không thể bỏ qua cho các doanh nghiệp Việt Nam:
2.1. Nâng cao vị thế quốc tế và thu hút vốn đầu tư
Thu hút đầu tư nước ngoài dễ dàng hơn: IFRS là ngôn ngữ tài chính toàn cầu. Khi báo cáo tài chính được lập theo IFRS, các nhà đầu tư nước ngoài sẽ dễ dàng hiểu, phân tích và so sánh hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp bạn với các doanh nghiệp khác trên thế giới. Điều này giúp tăng cường niềm tin và thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế.
Niêm yết trên sàn giao dịch quốc tế: Đối với các doanh nghiệp có tham vọng vươn ra thế giới, IFRS là điều kiện tiên quyết để niêm yết trên các sàn giao dịch chứng khoán quốc tế, mở ra cánh cửa tiếp cận nguồn vốn khổng lồ.
So sánh với đối thủ cạnh tranh toàn cầu: IFRS cung cấp một nền tảng chung để so sánh hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp bạn với các đối thủ cạnh tranh trên thị trường quốc tế, giúp ban lãnh đạo có cái nhìn rõ ràng hơn về vị thế và hiệu suất của mình.
2.2. Cải thiện quản trị rủi ro và ra quyết định
Phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn: Với yêu cầu minh bạch và phản ánh bản chất kinh tế, IFRS giúp Nhà lãnh đạo có cái nhìn sâu sắc hơn về tình hình tài chính thực tế của doanh nghiệp, từ đó phát hiện sớm các rủi ro tiềm ẩn (ví dụ: rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro hoạt động) và đưa ra biện pháp ứng phó kịp thời.
Đưa ra quyết định dựa trên thông tin chính xác: Thông tin tài chính theo IFRS thường cập nhật hơn (nhờ giá trị hợp lý) và phản ánh đúng bản chất hơn, giúp Nhà lãnh đạo đưa ra các quyết định kinh doanh chiến lược (đầu tư, mở rộng, sáp nhập, thoái vốn) một cách chính xác và hiệu quả hơn.
Tăng cường kiểm soát nội bộ: Để đáp ứng các yêu cầu của IFRS, doanh nghiệp cần rà soát và cải thiện các quy trình kiểm soát nội bộ, đảm bảo tính chính xác và tin cậy của thông tin tài chính.
2.3. Tăng niềm tin thị trường và uy tín doanh nghiệp
Minh bạch trong báo cáo tài chính: IFRS thúc đẩy sự minh bạch tối đa, giúp các bên liên quan (nhà đầu tư, ngân hàng, đối tác, khách hàng) có được cái nhìn toàn diện và đáng tin cậy về tình hình tài chính của doanh nghiệp.
Trách nhiệm giải trình cao hơn: Với các yêu cầu thuyết minh chi tiết và sự nhấn mạnh vào trách nhiệm quản trị, IFRS nâng cao trách nhiệm giải trình của ban lãnh đạo trước các cổ đông và thị trường.
Uy tín với các bên liên quan: Một doanh nghiệp áp dụng IFRS thành công sẽ xây dựng được uy tín vững chắc trên thị trường, tạo lợi thế cạnh tranh và nền tảng cho sự phát triển bền vững.
Xem thêm ấn phẩm: So sánh giữa IFRS và VAS
3. Lộ trình triển khai chuyển đổi từ VAS sang IFRS
Việc chuyển đổi từ Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) sang Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) là một yêu cầu tất yếu, mang đến cả thách thức lẫn cơ hội lớn cho các doanh nghiệp tại Việt Nam. Để giúp các nhà lãnh đạo và doanh nghiệp Việt Nam vượt qua những trở ngại ban đầu và tận dụng tối đa lợi ích từ IFRS, Crowe Vietnam đã nghiên cứu và đề xuất một lộ trình chuẩn bị bài bản và thực tiễn gồm năm giai đoạn chính.
Giai đoạn 1: Đánh giá và lập kế hoạch – Nền tảng chắc chắn
Giai đoạn đầu tiên tập trung vào việc hiểu rõ sự khác biệt giữa hai bộ chuẩn mực và xây dựng một kế hoạch chuyển đổi phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp.
Bước 1: So sánh và xác định khác biệt giữa VAS và IFRS
- Phân tích chi tiết Báo cáo tài chính (BCTC) gần nhất: Đây là bước quan trọng để nhận diện các giao dịch và sự kiện có thể bị ảnh hưởng bởi việc áp dụng IFRS.
- Phỏng vấn chuyên sâu với nhân sự chủ chốt: Thu thập thông tin từ các phòng ban liên quan (kế toán, tài chính, vận hành, pháp lý) giúp xác định các quy trình và hệ thống hiện tại cần điều chỉnh.
- Chọn mẫu và phân tích chứng từ kế toán: Kiểm tra các chứng từ gốc để hiểu cách thức ghi nhận và xử lý giao dịch theo VAS hiện hành.
- Xây dựng và hoàn thiện danh mục “phân tích IFRS”: Tổng hợp các khác biệt tiềm năng và mức độ ảnh hưởng của chúng.
- Chuẩn bị Tài liệu phân tích chuyên sâu: Đúc kết các phát hiện và đưa ra cái nhìn tổng thể về mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp.
Giai đoạn 2: Đào tạo và tư vấn lộ trình chuyển đổi VAS sang IFRS – Nâng cao năng lực nội bộ
Sau khi có cái nhìn tổng quan, giai đoạn này tập trung vào việc trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết cho đội ngũ, đồng thời xây dựng lộ trình chuyển đổi chi tiết.
Bước 2: Trao đổi, đào tạo và tư vấn lộ trình chuyển đổi
- Thống nhất lịch trình trao đổi và đào tạo: Đảm bảo quá trình đào tạo diễn ra hiệu quả, phù hợp với lịch trình của doanh nghiệp.
- Đào tạo các chuẩn mực IFRS chuyên sâu và ứng dụng thực tế: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về các chuẩn mực IFRS có liên quan trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp, kèm theo các ví dụ thực tiễn để dễ hình dung và áp dụng.
- Phát hành Thư tư vấn Chuyển đổi toàn diện: Tài liệu này sẽ là kim chỉ nam cho quá trình chuyển đổi, bao gồm:
- Xây dựng quy trình chuyển đổi chi tiết: Mô tả từng bước cần thực hiện, phân công trách nhiệm rõ ràng.
- Nâng cấp cơ sở dữ liệu và hệ thống thông tin: Đảm bảo hệ thống kế toán có thể thu thập và xử lý dữ liệu theo yêu cầu của IFRS.
- Rà soát và điều chỉnh các điều khoản hợp đồng kinh tế: Xác định các điều khoản hợp đồng có thể bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi trong cách ghi nhận và đo lường theo IFRS.
- Tối ưu hóa quy trình xử lý và tập hợp dữ liệu: Cải thiện hiệu quả trong việc thu thập và tổng hợp thông tin tài chính.
- Cung cấp các công cụ hỗ trợ và tư vấn “trợ lý”: Hỗ trợ liên tục trong quá trình triển khai, giải đáp các vướng mắc phát sinh.
Giai đoạn 3: Thực hiện chuyển đổi báo cáo riêng lẻ – Triển khai ban đầu
Giai đoạn này tập trung vào việc áp dụng IFRS cho báo cáo tài chính riêng lẻ của từng đơn vị trong doanh nghiệp.
Bước 3: Phối hợp thực hiện chuyển đổi báo cáo từ VAS sang IFRS
- Lập kế hoạch chi tiết thực hiện chuyển đổi cho từng đơn vị: Đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong toàn hệ thống.
- Thống nhất cách thức chuẩn bị hồ sơ, chứng từ và nhân sự: Quy định rõ ràng về các tài liệu cần thiết và vai trò của từng cá nhân.
- Phối hợp xây dựng mẫu BCTC theo IFRS cho từng đơn vị: Thiết kế các biểu mẫu báo cáo phù hợp với yêu cầu của IFRS.
- Xây dựng/điều chỉnh hệ thống tài khoản chi tiết: Đảm bảo hệ thống tài khoản phản ánh đúng các yêu cầu của IFRS.
- Thực hiện chuyển đổi và lập bút toán điều chỉnh: Áp dụng các nguyên tắc IFRS và thực hiện các bút toán điều chỉnh cần thiết.
- Trao đổi, thống nhất và chuyển giao kết quả báo cáo riêng lẻ: Đảm bảo sự hiểu biết và đồng thuận về các báo cáo đã chuyển đổi.
- Tư vấn liên tục sau chuyển đổi báo cáo riêng lẻ: Hỗ trợ giải quyết các vấn đề phát sinh sau khi chuyển đổi báo cáo riêng lẻ.
Xem thêm: 11 lưu ý cốt lõi khi thuê bên tư vấn chuyển đổi IFRS
Giai đoạn 4: Chuyển đổi báo cáo hợp nhất và hậu công bố – Hoàn thiện quy trình
Sau khi hoàn tất báo cáo riêng lẻ, giai đoạn này tập trung vào việc chuyển đổi báo cáo hợp nhất và các công việc sau công bố.
Bước 4: Thực hiện chuyển đổi BCTC hợp nhất
- Lập kế hoạch thực hiện chuyển đổi BCTC hợp nhất: Xác định các bước cụ thể để hợp nhất báo cáo của các đơn vị thành viên theo IFRS.
- Thực hiện chuyển đổi báo cáo hợp nhất: Áp dụng các nguyên tắc hợp nhất theo IFRS.
- Trao đổi, thống nhất và chuyển giao kết quả hợp nhất: Đảm bảo tính chính xác và minh bạch của báo cáo hợp nhất.
- Rà soát và kiểm tra tổng thể báo cáo hợp nhất: Kiểm tra kỹ lưỡng để phát hiện và khắc phục các sai sót.
- Tư vấn sau chuyển đổi và hậu công bố báo cáo hợp nhất: Hỗ trợ doanh nghiệp trong việc giải đáp các thắc mắc từ các bên liên quan và tuân thủ các quy định sau công bố.
Giai đoạn 5: Hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện tự chuyển đổi BCTC theo chuẩn mực IFRS – Duy trì và phát triển
Giai đoạn cuối cùng nhằm mục đích trao quyền cho doanh nghiệp để tự tin thực hiện các công việc liên quan đến IFRS trong tương lai.
Bước 5: Tư vấn và soát xét báo cáo IFRS cho năm 2026
- Crowe Vietnam duy trì tư vấn thường xuyên các bước chuẩn bị lập báo cáo IFRS: Đảm bảo doanh nghiệp có thể tự lập báo cáo IFRS một cách chính xác và hiệu quả.
- Soát xét báo cáo IFRS năm 2026: Kiểm tra lại báo cáo IFRS do doanh nghiệp tự lập để đảm bảo tuân thủ và độ tin cậy.
- Tham vấn chuyên sâu độc lập bởi bên thứ 3 (tùy chọn): Doanh nghiệp có thể lựa chọn thêm một bên thứ ba độc lập để đánh giá và đưa ra ý kiến chuyên sâu, tăng cường tính minh bạch và uy tín của báo cáo.
Xem thêm: Những điểm mù kế toán: Lỗ hổng bị bỏ sót và cập nhật IFRS mới nhất
Kết luận
Chuyển đổi VAS sang IFRS là một hành trình đầy thử thách nhưng cũng mở ra những cơ hội phát triển vượt bậc cho doanh nghiệp Việt Nam. Với vai trò là người thuyền trưởng, ban lãnh đạo cần chủ động nắm bắt những thay đổi này, định hướng chiến lược và đầu tư đúng mức vào con người, hệ thống và quy trình. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng và một đối tác tư vấn đáng tin cậy như Crowe Vietnam sẽ là chìa khóa để doanh nghiệp của bạn không chỉ hoàn thành mục tiêu chuyển đổi mà còn vươn tầm quốc tế, xây dựng một tương lai tài chính minh bạch và bền vững.
Crowe Vietnam – Đối tác tin cậy trong hành trình phát triển bền vững của doanh nghiệp bạn.
