1. Mở đầu: Vì sao Chuyển giá trở thành tâm điểm thanh tra thuế?
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, chuyển giá đã trở thành một trong những vấn đề nóng bỏng nhất mà các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và tập đoàn đa quốc gia phải đối mặt tại Việt Nam. Theo thống kê từ các cơ quan thuế, trong những năm gần đây, tỷ lệ doanh nghiệp có vi phạm liên quan đến chuyển giá được phát hiện trong các cuộc thanh tra thuế đã tăng đáng kể.
Sự quan tâm đặc biệt này xuất phát từ thực tế rằng các giao dịch chuyển giá không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp mà còn tác động đến nguồn thu ngân sách nhà nước. Với sự phát triển mạnh mẽ của các doanh nghiệp đa quốc gia và áp lực tối ưu hóa thuế toàn cầu, việc kiểm soát chuyển giá đã trở thành ưu tiên hàng đầu của cơ quan thuế nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Xem và tải infographic tóm tắt
2. Quy định Chuyển giá tại Việt Nam: Doanh nghiệp cần biết những gì?
Hành trình siết chặt quản lý qua các thời kỳ
Việt Nam đã trải qua một hành trình dài trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về chuyển giá, với ba giai đoạn phát triển rõ rệt:
Giai đoạn trước năm 2017 được đánh dấu bởi những quy định còn sơ khai theo Thông tư 117/2005/TT-BTC và Thông tư 66/2010/TT-BTC. Doanh nghiệp chỉ cần thực hiện việc kê khai giao dịch liên kết và nộp cùng tờ khai quyết toán thuế TNDN, hồ sơ xác định giá GDLK phải nộp trong vòng 30 ngày làm việc khi có yêu cầu của cơ quan thuế và được gia hạn một lần không quá 30 ngày. Giai đoạn này không có nghĩa vụ chuẩn bị hồ sơ toàn cầu và báo cáo lợi nhuận liên quốc gia.
Giai đoạn 2017-2019 là bước chuyển mình quan trọng khi Nghị định số 20/2017/NĐ-CP và Thông tư số 41/2017/TT-BTC được ban hành. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có các quy định chi tiết về hồ sơ chuyển giá với yêu cầu nghiêm ngặt hơn. Doanh nghiệp phải kê khai GDLK bao gồm Mẫu 01, 02 và 03 và 04 nộp hồ sơ xác định giá trong vòng 15 ngày làm việc trong trường hợp thanh tra, kiểm tra và 30 ngày làm việc trong trường hợp tham vấn trước thanh tra. Giai đoạn này đã có nghĩa vụ chuẩn bị hồ sơ toàn cầu và thu thập báo cáo lợi nhuận liên quốc gia.
Giai đoạn từ 2020 đến nay được coi là cuộc cách mạng thực sự trong quản lý chuyển giá khi Nghị định 132/2020/NĐ-CP chính thức đưa Việt Nam vào thời kỳ quản lý chuyển giá hiện đại, áp dụng các tiêu chuẩn BEPS của OECD. Thời hạn cung cấp Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết không quá 30 ngày làm việc kể từ khi nhận được văn bản yêu cầu của Cơ quan thuế. Trường hợp người nộp thuế có lý do chính đáng thì thời hạn cung cấp Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết được gia hạn 01 lần không quá 15 ngày làm việc, kể từ ngày hết hạn. Điều đáng chú ý là Nghị định 20/2025/NĐ-CP mới được ban hành đã sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 132/2020/NĐ-CP, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.
Bộ ba tài liệu bắt buộc để bảo vệ Doanh nghiệp
Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp có nghĩa vụ lập ba loại tài liệu chuyển giá quan trọng, được gọi là “bộ ba tài liệu phòng thủ”- Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết (“Hồ sơ GDLK”). Hồ sơ Chuyển giá Quốc gia (Local File) yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin chi tiết về cấu trúc tổ chức, hoạt động kinh doanh, thông tin về các giao dịch với các bên liên kết, phương pháp xác định giá giao dịch liên kết, phân tích so sánh, phân tích thông tin tài chính và kinh tế.
Hồ sơ Chuyển giá Toàn cầu (Master File) đòi hỏi cái nhìn tổng quan về cấu trúc tổ chức của toàn bộ tập đoàn đa quốc gia, Thông tin về hoạt động kinh doanh của Tập đoàn, thông tin về tài sản vô hình, các hoạt động tài chính nội bộ, Kết quả kinh doanh và nghĩa vụ thuế của Tập đoàn.
Báo cáo Lợi nhuận Liên quốc gia (Country-by-Country Report) là tài liệu phức tạp nhất, yêu cầu tổng quan về phân bổ thu nhập, thuế và các hoạt động kinh doanh theo quốc gia cư trú, danh sách các công ty con của Tập đoàn theo quốc gia cư trú.
Xem thêm: Phân tích chuyển giá cho dịch vụ nội bộ tập đoàn theo pháp luật Việt Nam
3. Doanh nghiệp của bạn có thuộc đối tượng phải tuân thủ?
Theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP, doanh nghiệp phát sinh giao dịch liên kết trong năm tính thuế và nộp thuế TNDN tại Việt Nam phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ tuân thủ, trừ khi thuộc các trường hợp được miễn theo sơ đồ dưới đây:
Các khoản phạt và quyền ấn định thuế của Cơ quan thuế
Trường hợp nào doanh nghiệp bị ấn định giá chuyển nhượng?
Theo Nghị định 132 và Luật Quản lý thuế, cơ quan thuế có quyền ấn định giá chuyển nhượng khi:
- Người nộp thuế không kê khai hoặc kê khai không đầy đủ thông tin trên Phụ lục I
- Không cung cấp đầy đủ thông tin về hồ sơ xác định giá GDLK tại Phụ lục II và Phụ lục III hoặc không xuất trình hồ sơ theo yêu cầu trong thời hạn quy định
- Sử dụng thông tin không trung thực và không đúng thực tế của giao dịch độc lập từ nguồn không hợp pháp, không hợp lệ hoặc không nêu rõ nguồn gốc xuất xứ
- Vi phạm các quy định theo Điều 19 (các trường hợp miễn kê khai Phụ lục GDLK hoặc miễn lập hồ sơ)
- Không tuân thủ quy định về nghĩa vụ kê khai, xác định giá GDLK hoặc không cung cấp thông tin theo quy định
Cơ quan thuế có các quyền được phép ấn định giá, tỷ suất lợi nhuận và tỷ lệ phân bổ lợi nhuận trong các giao dịch liên kết; đồng thời có quyền ấn định mức thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN).
Về chế tài xử phạt hành chính, các vi phạm sẽ bị xử lý như sau:
Lãi trả chậm bị phạt 0,03% mỗi ngày trả chậm. Doanh nghiệp kê khai thiếu thuế phải chịu phạt 20% số tiền chưa kê khai. Hành vi tránh thuế hoặc trốn thuế bị phạt từ 1 đến 3 lần số tiền trốn thuế và không nộp tờ khai sẽ bị phạt từ 8 triệu đồng đến 15 triệu đồng.
Xem thêm: Chuyển giá cho tài sản vô hình – Định giá và bảo vệ phí bản quyền, nhượng quyền
Chiến lược phòng thủ thông minh cho Ban lãnh đạo
Để đối phó với môi trường pháp lý ngày càng phức tạp và nghiêm ngặt, doanh nghiệp cần có chiến lược phòng thủ thông minh và toàn diện. Bước đầu tiên và quan trọng nhất là xây dựng và duy trì chính sách chuyển giá rõ ràng trên toàn tập đoàn, đảm bảo giá giao dịch luôn tuân thủ nguyên tắc độc lập và thường xuyên rà soát, cập nhật chính sách theo những thay đổi trong hoạt động kinh doanh.
Đầu tư vào hệ thống quản lý chuyên nghiệp là yếu tố then chốt để doanh nghiệp luôn trong thế chủ động. Điều này bao gồm việc xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu chuyển giá hiện đại, đào tạo đội ngũ nhân sự có hiểu biết sâu về quy định và thực hành tốt nhất quốc tế, cũng như thiết lập quy trình kiểm soát nội bộ mạnh mẽ để đảm bảo tính chính xác và nhất quán của thông tin.
Tính nhất quán trong toàn bộ hệ thống tài liệu là yêu cầu bắt buộc mà cơ quan thuế đặc biệt quan tâm khi tiến hành thanh tra. Doanh nghiệp cần đảm bảo thông tin trong hồ sơ chuyển giá hoàn toàn phù hợp với báo cáo tài chính, kiểm tra tính nhất quán giữa Master File và Local File, đồng thời đối chiếu cẩn thận với tờ khai thuế và các báo cáo khác. Việc chuẩn bị và lưu trữ đầy đủ các tài liệu hỗ trợ như hợp đồng, thỏa thuận giao dịch, phân tích kinh tế và nghiên cứu so sánh, cũng như duy trì hồ sơ về các quyết định kinh doanh và chiến lược giá cả là điều không thể thiếu.
Việc tìm kiếm sự tư vấn chuyên nghiệp về chuyển giá trở nên cần thiết trong nhiều tình huống. Đặc biệt khi doanh nghiệp thực hiện các giao dịch mới phức tạp với bên liên kết, thay đổi mô hình kinh doanh hoặc cơ cấu tổ chức, chuẩn bị cho cuộc thanh tra thuế, hoặc xây dựng chiến lược phòng thủ trong các tranh chấp thuế. Khi lựa chọn tư vấn, doanh nghiệp nên ưu tiên những đơn vị có kinh nghiệm sâu rộng về chuyển giá và hiểu biết sâu sắc về quy định Việt Nam cũng như thực tiễn quốc tế.
Xem thêm: Giải quyết 6 “bài toán” hóc búa nhất khi bị thanh tra chuyển giá
4. Kết luận: Chủ động tuân thủ – Chìa khóa cho sự phát triển bền vững
Sự phát triển không ngừng của khung pháp lý về chuyển giá tại Việt Nam phản ánh cam kết mạnh mẽ của nhà nước trong việc xây dựng một môi trường thuế công bằng và minh bạch. Việc chủ động tuân thủ đầy đủ các quy định về chuyển giá không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các khoản phạt và truy thu thuế mà còn mang lại cơ hội tối ưu hóa cơ cấu thuế một cách hợp pháp, nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp và tạo dựng được lợi thế cạnh tranh bền vững.
Việc đầu tư ban đầu vào tuân thủ đúng đắn sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm được những khoản chi phí lớn về pháp lý, thuế và danh tiếng trong tương lai, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững và thành công lâu dài.
